अहिलेको डिजिटल युगमा फेसबुक स्क्रोल गर्दा, युट्युबमा भिडियो हेर्दा वा टिकटक चलाउँदा देखिने सामग्री केवल मनोरञ्जनमा सीमित छैनन् । यी सबै सामग्री एक विशाल र संगठित डिजिटल अर्थतन्त्रको हिस्सा हुन्, जसलाई ‘क्रियटर इकोनोमी’ (Creator Economy) भनिन्छ ।
क्रियटर इकोनोमी अब केवल सीमित वा ‘निस’ (niche) मार्केटिङमा सीमित रहेन । यो अहिले ब्रान्डहरूले विश्वास निर्माण गर्ने, उपभोक्तासँग दीर्घकालीन सम्बन्ध गाँस्ने र व्यवसायिक वृद्धि हासिल गर्ने मुख्य आधार बनिसकेको छ ।
करिब २५० अर्ब अमेरिकी डलरको विश्वव्यापी बजार बनेको यो इकोनोमीले ब्रान्डहरूले ग्राहकसँग निष्ठा कसरी बनाउने, संलग्नता कसरी बढाउने र व्यवसाय कसरी विस्तार गर्ने भन्ने परम्परागत तरिकालाई नै रूपान्तरण गरिरहेको छ ।
पहिले केवल इन्फ्लुएन्सरहरूको व्यक्तिगत सोखका रूपमा बुझिने क्रियटर इकोनोमी आज गम्भीर व्यावसायिक रणनीति र अर्बौँ डलरको लगानीको केन्द्रमा पुगेको छ । गोल्डम्यान स्याक्सको सन् २०२३ को प्रतिवेदनअनुसार, यो बजार सन् २०२७ सम्ममा झन्डै दोब्बर हुँदै ४८० अर्ब अमेरिकी डलर पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
क्रियटर इकोनोमी के हो ?
क्रियटर इकोनोमी भनेको स्वतन्त्र कन्टेन्ट क्रियटरहरूले आफ्नो ज्ञान, कला, सीप र व्यक्तित्वको आधारमा निर्माण गरेको व्यावसायिक प्रणाली हो । आजका कन्टेन्ट क्रियटरहरू केवल प्रभाव पार्ने व्यक्ति मात्र होइनन्; उनीहरू उद्यमी, साना मिडिया हाउस र समुदायका निर्माणकर्ता पनि हुन् ।
उनीहरूले परम्परागत टेलिभिजन र अखबारजस्ता मिडियाका ‘गेटकिपर’लाई बाइपास गर्दै आफ्नै मोबाइल फोन र डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत फ्यानहरूसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध बनाएका छन् ।
विश्वभर आफूलाई क्रियटर मान्ने व्यक्तिहरूको सङ्ख्या हाल २० करोडभन्दा बढी पुगेको छ । यसमा मिस्टर बिस्ट जस्ता विश्वकै सर्वाधिक कमाउने युट्युबरदेखि टिकटकका खाबे लेमसम्म पर्छन् ।
फेसन, म्युजिक, गेमिङ, शिक्षा र लाइफस्टाइलजस्ता विविध क्षेत्रमा उनीहरूले उत्पादन गर्ने सामग्रीको प्रभाव यति बलियो छ कि कुनै ब्रान्डसँग सहकार्य गर्दा त्यसको बिक्रीमा उल्लेखनीय वृद्धि देखिने गरेको छ ।
प्लेटफर्मको प्रभुत्व र चुनौती
युट्युब, टिकटक र इन्स्टाग्रामजस्ता डिजिटल प्लेटफर्महरू क्रियटर इकोनोमीको तीव्र वृद्धिका प्रमुख चालक हुन् । युट्युबका सीईओ नील मोहनका अनुसार, युट्युबले पछिल्लो चार वर्षमा मात्रै क्रियटरहरूलाई १०० अर्ब डलरभन्दा बढी भुक्तानी गरिसकेको छ ।
युट्युब शर्ट्सले दैनिक २०० अर्ब भ्युज पाउनु छोटो भिडियोको बढ्दो लोकप्रियताको प्रमाण हो ।
तर, यी प्लेटफर्ममा अत्यधिक निर्भर रहनुका आफ्नै जोखिम पनि छन् । एल्गोरिदमको निरन्तर परिवर्तनका कारण धेरै फलोअर हुनु नै धेरै भ्युज आउने ग्यारेन्टी रहन छाडेको टेकक्रन्चले उल्लेख गरेको छ ।
टिकटकमाथि सम्भावित प्रतिबन्ध र एल्गोरिदमको अनिश्चितताले गर्दा क्रियटरहरू सबस्ट्याक, डिस्कर्ड र न्युजलेटरजस्ता आफ्नै नियन्त्रणमा रहने माध्यमतर्फ आकर्षित भइरहेका छन् । यसले मास मिडियाभन्दा पनि विशिष्ट समुदाय (निस कम्युनिटी) को महत्त्व बढाएको छ ।
मनिटाइजेसनका नयाँ मोडेल
क्रियटरहरू अब केवल विज्ञापन आम्दानीमा सीमित छैनन् । उनीहरू सोसल कमर्स, एफिलियट मार्केटिङ, पेड सब्सक्रिप्सन र आफ्नै ब्रान्ड निर्माणतर्फ अघि बढिरहेका छन् । ई–मार्केटरका अनुसार अमेरिकामा सोसल कमर्सको बिक्री आगामी वर्ष १०० अर्ब डलर नाघ्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
लाइभ शपिङ प्लेटफर्महरूले पनि अर्बौँ डलरको लगानी आकर्षित गरिरहेका छन् ।
सबस्ट्याक, प्याट्रिअन र बिहाइभजस्ता प्लेटफर्ममार्फत फ्यानहरूले क्रियटरलाई प्रत्यक्ष आर्थिक सहयोग गर्न थालेका छन् । साथै, धेरै क्रियटरहरूले आफ्नै बौद्धिक सम्पत्ति (आईपी) र ब्रान्ड निर्माण गर्दै दीर्घकालीन व्यवसायिक मोडेलतर्फ यात्रा थालेका छन् ।
अवसरसँगै चुनौती
क्रियटर इकोनोमी पूर्णकालीन करियरका रूपमा विकास हुँदै गए पनि चुनौतीहरू कम छैनन् । गोल्डम्यान स्याक्सका अनुसार, केवल ४ प्रतिशत क्रियटरले मात्र वार्षिक १ लाख डलरभन्दा बढी आम्दानी गर्न सफल भएका छन् ।
एल्गोरिदममा टिकिरहन निरन्तर सामग्री उत्पादन गर्नुपर्ने दबाबका कारण धेरै क्रियटर मानसिक थकान (बर्नआउट) को समस्यामा पनि परिरहेका छन् ।
भविष्यको संकेत
विशेषज्ञहरूका अनुसार, क्रियटर इकोनोमी अब क्षणिक ट्रेन्ड होइन, परिपक्व र व्यवस्थित बजारमा रूपान्तरण भइसकेको छ । आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) ले सामग्री उत्पादन सहज बनाउनेछ भने, क्रियटरको मौलिकता र पहिचान जोगाउन नयाँ प्रविधिहरू पनि विकास हुँदैछन् ।
फोर्ब्सका अनुसार, यो क्षेत्र अब वाल स्ट्रिटले समेत गम्भीर रूपमा लिने चरणमा पुगेको छ । आगामी केही वर्षमा क्रियटरहरू केवल कन्टेन्ट निर्माता मात्र नभई ब्रान्डका रणनीतिक साझेदार र ठूला व्यापारिक संरचनाका मालिकका रूपमा स्थापित हुने संकेत देखिन्छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्